Meer dan alleen een fabriek

In een eerdere post vertelden we over de fabriek in Sörforsa en de oprichter ervan, Axel Leman. Hij was een drijvende kracht achter de opbouw en ontwikkeling van Holma-Helsingland. We noemden toen ook zijn vrouw, Freja Leman, die een minstens even belangrijke rol speelde.

Nu willen we de schijnwerpers op haar richten – een vrouw met hart, wilskracht en moed, die met haar inzet en zorg een hele gemeenschap heeft helpen vormgeven.

‍

De vrouw achter de verandering in Sörforsa

In de schaduw van fabrieksrook en spinnewielen groeide een vrouw op die het leven van velen in het kleine dorpje Sörforsa in Hälsingland zou veranderen. Haar naam was Freja Leman – een enthousiasteling, een visionair en een echte medemens.

Freja Hådell werd in 1875 in Hudiksvall geboren en haar leven bracht haar naar een liefdesverhaal met Axel Leman, de industrieel achter de linnenfabriek Holma-Helsingland. Maar Freja was veel meer dan alleen de vrouw van een bedrijfsleider. Ze werd een maatschappijbouwer met een hart voor welvaart, gelijkheid en zorgzaamheid.

‍

‍

‍

In 1907, in een tijd waarin de maatschappij nog nauwelijks steun bood aan werkende vrouwen, richtte Freja de allereerste industriële kinderdagverblijf van Zweden op. Een kleine, maar levensbepalende ruimte voor de kinderen van werkende vrouwen.
Het kinderdagverblijf bood de kinderen veiligheid, spel en zorg, en de moeders konden zonder zorgen gaan werken. Het was meer dan een praktische oplossing. Het was een sociaal standpunt, dat ook de kinderen van werkende vrouwen aandacht en een goede opvoeding verdienden.

Maar daar bleef het niet bij. Kinderen worden ouder en met dezelfde warmte startte ze een huishoudschool en een jeugdcentrum, plekken waar ouderen konden groeien, leren en vertrouwen in de toekomst konden krijgen. Vrouwen leerden over economie, koken, kinderopvang, huishouding en, het allerbelangrijkste, over hun rechten.
Ze was ervan overtuigd dat onderwijs kracht en onafhankelijkheid gaf.

Freja zag een behoefte – en ondernam actie. Ze creëerde kansen waar anderen obstakels zagen. Voor Freja was niets onmogelijk.

Samen met Axel leidde ze Holma-Helsinglands met een visie op rechtvaardigheid die vandaag de dag nog steeds modern aanvoelt. Onder hun leiding werd het principe van gelijk loon voor gelijk werk ingevoerd. Een ongebruikelijke en moedige houding in een tijd waarin geslacht vaak bepalend was voor zowel positie als loon.
Freja streed niet alleen voor de zichtbare structuren, maar ook voor de waarde van mensen in het kleine. In het alledaagse. Datgene wat echt het verschil maakt. Net als vandaag de dag.

Freja had niet alleen een warm hart, maar ook een scherp gevoel voor rechtvaardigheid.

‍

Een erfgoed dat voortleefde

Freja Leman overleed in 1949, maar haar engagement bleef voortleven. Zij en Axel richtten een donatiefonds op – het Freja en Axel Lemans Donatiefonds – dat zich bleef inzetten voor sociale ondersteuning en toegang tot goede huisvesting. Via het fonds bleven hun waarden om mensen in nood te helpen voortleven.

In Sörforsa zijn de sporen van Freja's werk nog steeds zichtbaar. Niet in de vorm van grote monumenten, maar in het kinderdagverblijf dat een voorbeeld werd voor anderen, in de herinneringen van mensen en in de warmte die nog steeds over het dorp hangt.

Freja Leman werkte in stilte, maar haar daden spreken vandaag de dag nog steeds boekdelen. Ze bewees dat maatschappelijke verandering niet altijd grote woorden vereist. Soms is het voldoende om een behoefte te zien en de moed te hebben om er iets aan te doen. Met zorgzaamheid als kompas werd Freja een van de belangrijkste vrouwen van Hälsingland!

‍

‍

‍

‍

‍

‍

‍